|
Chợ Đông Ba - Một thế kỷ
Ai đã đọc thi ca xứ Huế hẳn đã thuộc
câu:
"Chợ Ðông Ba đem ra ngoài giại
Cầu Trường Tiền đúc lại xi-moong"
Thật vui sao, hai sự việc gửi gắm
trong hai câu ca trên đến nay đã vừa
tròn 100 năm. Núi Ngự sông Hương lại
còn có dịp nói đến lịch sử ngôi chợ
thân thương, gần gũi của mình. Trước
khi có chợ Ðông Ba, bên ngoài cửa
Chánh Ðông (tức cửa Ðông Ba theo
cách gọi dân gian) dưới thời Gia
Long có một cái chợ lớn mang tên
"Qui giả thị". Tên cái chợ này đánh
dấu sự kiện trở lại Phú Xuân của
quan quân nhà Nguyễn. Thời Quang
Toản loạn lạc, nhân dân chạy tứ tán,
đến đầu chiều Nguyễn, nhân dân trở
lại từ khắp nơi. Qui Giả là ngôi chợ
của những người trở về. Gần một thế
kỷ sau, mùa hè năm 1885, Kinh đô
thất thủ, chợ Qui Giả bị giặc Pháp
đốt sạch. Ðến năm 1887, vua Ðồng
Khánh cho xây lại chợ và đổi tên là
Ðông Ba. Ðến năm 1899, trong công
cuộc chỉnh trang đô thị theo phong
cách phương Tây, vua Thành Thái cho
đem "Ðông Ba cho ra ngoài giại" (Chỗ
bây giờ), đình chợ cũ trở thành
trường Pháp Việt Ðông Ba.
Chợ Ðông Ba thời Thành Thái gồm có 4
dãy quán: trước, sau, phải, trái.
Mặt trước một dãy 8 gian, mặt sau
một dãy 12 gian, dãy phía tay phải
13 gian... đều lợp ngói, giữa chợ có
một toà lầu vuông, ba tầng, tầng
dưới có 4 bức tường, mỗi tường có 2
cửa, tầng trên 4 mặt đều có cửa, đều
có mặt đồng hồ để điểm giờ khắc.
trong chợ xây một giếng đá, có hệ
thống máy giúp cho việc múc nước.
Khi lấy nước dùng tay quay máy, tự
nhiên, nước trong giếng tràn lên,
phun ra. Ðầu thế kỷ XX, chợ Ðông Ba
được tu sửa nhiều lần nhưng vẫn giữ
cốt cách cũ. Ðến năm 1967, chính
quyền Sài Gòn cho triệt hạ chợ cũ và
xây lại chợ mới. Công trình đang
dang dở thì bị bom pháo Mỹ trong
chiến dịch Huế Xuân 1968 bắn phá tan
tành. Sau đó, chính quyền Sài Gòn
cho sửa chữa tạm để buôn bán. Ðến
năm 1987, chợ Ðông Ba được đại trùng
tu. Ngoài lầu chuông ở trung tâm,
chợ Ðông Ba mới có 9 dãy nhà bao
quanh cùng 4 khu hàng mới, như chợ
cá, khu hàng tự sản, tự tiêu, khu
hàng dịch vụ... với tổng diện tích
mặt bàng xây dựng 15.597m2. Ngoài
ra, ban quản lý chợ còn quản lý khu
Hoa Viên Chương Dương, các bến bãi
đỗ xe ô tô, xe lam, nơi giữ xe đạp,
xe hon đa... nâng tổng diện tích mặt
bằng thuộc chợ lên trên 47.614m2,
với 2543 hộ kinh doanh cố định, 141
lô bạ, có từ 500-700 hộ buôn bán
rong. Bình quân mỗi ngày có từ 5000
đến 7000 khách đến chợ. Vào những
dịp lễ tết, chợ đông hơn, có trên
1,2 vạn người.
Nằm dọc theo bờ Bắc sông Hương, phía
trước là đường Trần Hưng Ðạo - Một
trong những trục đường chính của
thành phố Huế. Vị trí "trên bến,
dưới thuyền, phố xá đông đúc" là
điều kiện hết sức thuận lợi cho việc
kinh doanh. Chợ Ðông Ba cung cấp
thực phẩm cho cung điện, nhà thương,
đồn lính, ký túc xá các trường Quốc
học Ðồng Khánh, Bình Linh, Thiên
Hựu. Ngày nay, chợ Ðông Ba cũng là
một trung tâm cung cấp những sơn hào
hải vị cho các nhà hàng, khách sạn
quốc tế, bán các món đặc sản Huế cho
khách du lịch từ bốn bể năm châu đến
tham quan di sản thế giới tại Huế.
Những tinh tuý văn hoá vật chất của
Thừa Thiên Huế còn giữ được cho đ
|
